Loslaten in deze tijd


De afgelopen weken hebben we iets kunnen ervaren van de gevoelens en gedachten die veel stervenden in hun laatste levensfase met ons delen. Er waart een ziekte rond die ons laat zien hoe kwetsbaar we zijn, hoe een wereld die we voor vaststaand hielden, voor onze ogen in elkaar kan storten.

Onze eigen gezondheid en die van onze geliefden, de betrouwbaarheid van vaste afspraken en regelingen, het ritme in ons leven: dat alles is op losse schroeven komen te staan. En aan het einde wacht ons de dood……

Net zoals veel stervenden hebben we kunnen ervaren, dat wij niet goed voorbereid zijn op de realiteit van vergankelijkheid, ziekte en dood. Ja, we weten verstandelijk dat ook ons leven en dat van onze geliefden eindig is, maar het virus brengt dit besef nu ineens ook gevoelsmatig en emotioneel dichtbij, en die emotie roept onze natuurlijke reactie, doodsangst op.

We voelen nu misschien pas echt hoe gehecht we aan ons leven zijn, en hoe groot het verdriet zal zijn als we dat leven moeten loslaten. En we willen alles doen om dat te voorkomen, maar weten ons uiteindelijk machteloos.

Die ervaringen kunnen ons dichter bij de belevingswereld van stervenden brengen; zij kunnen ons vermogen tot empathie met hen vergroten. Maar dat lukt alleen als we eerst zelf goed met die gevoelens leren omgaan; vanuit zelfkennis en zelfbeheersing kunnen we misschien iets voor anderen betekenen.

Wanneer we zorgvuldig kijken naar onze gevoelens rond vergankelijkheid en dood, dan zien we dat we geneigd zijn ons af te keren van die gevoelens. We vrezen dat onze natuurlijke angst voor die zaken ons, of onze gesprekspartners, zal overnemen, en onze handelingsbekwaamheid en zelfs onze levensvreugde zal verminderen of vernietigen. Ontkenning lijkt dan de beste strategie.

Mijn ervaring is een andere: juist het ruimte maken voor de ervaring van vergankelijkheid, ziekte en dood opent mij -iedere keer opnieuw- voor het wonder van het leven. In het aangezicht van de dood is iedere bloem uniek, is ieder mens uniek, is ieder moment uniek en zo kostbaar.

Juist door de aanwezigheid van de dood krijgt het leven zijn betekenis. Daarin kun je je oefenen, en juist dat is een van de uitdagingen van het werken in een hospice.

Ons hospice hebben we vanuit die gedachtegang willen opzetten: door ons te openen voor de realiteit van vergankelijkheid en dood neemt onze compassie met de stervenden toe, vallen grenzen weg, en wordt het wonder voor ons allemaal meer beleefbaar. Laten we er alles aan doen om dat ook daadwerkelijk te realiseren.

Ernst Kleisterlee